طرح پیامکی ختم قرآن کریم

أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً

  12. کاربردهای قرآنی مهد و مهاد

الف. مهاد در قرآن

1.وصف جهنم:

«فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَ لَبِئْسَ الْمِهاد».[1]

2. وصف برخی از عذاب های جهنم

«لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهادٌ وَ مِنْ فَوْقِهِمْ غَواش»[2]

3. وصف زمین

«أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً ».[3]

ب. مهد در قرآن

1.       وصف زمین

«الَّذي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً ».[4]

2.       نام گهواره:

«وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْد».[5]

ج. چند نکته:

1.       با توجه به اصل عدم ترادف در قرآن،حتما فرقی بین مهد و مهاد وجود دارد،هر چند که ما به آن پی نبریم.علامه مصطفوی درباره فرق بین این دو می نویسد:

«مهاد به خاطر داشتن الف،به معنای استمرا و ادامه دلالت دارد و در زمین به معنای استعداد داشتن آن برای برای استراحت در آن است».[6]برخی دیگر آن را مصدری برای مبالغه می دانند.[7] البته ممکن است که خداوند از این دو کلمه یک معنا اراده کرده باشد، اما به خاطر رعایت نظم فواصل آیات از مهاد استفاده کرده باشد.

2.       مهاد درباره زمین به صورت نکره و درباره اصل جهنم به صورت معرفه به کار برده شده است،اما درباره عذاب خاص جهنم به صورت نکره آمده است.شاید علت این امر،ذکر "جهنم" قبل از کلمه "المهاد" باشد که که در این صورت الف و لام ،برای عهد ذکری خواهد بود.

3.       تعبیر "مهاد" درباره جهنم با توجه به معنای لغوی آن است. بدین بیان که آنها در زندگی چندین ساله خود در دنیا، به تدریج آنجا را برای زندگی اخروی خود آماده کرده اند.کریمه «مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُون»[8] هم این مطلب را تأئید می کند. یا بدین معنا که جهنم برای او آماده شده است و همان طور که شخصی را در رختخواب می گذارند، جهنمیان را در جهنم قرار می دهند. [9] البته ممکن هم هست که از باب تحکم و تهدید باشد مانند عبارت : «فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَليمٍ ».[10]

4.       اصل در معنای "مهد" جایی است که برای استراحت آماده می شود،و اراده معنای گهواره از آن، به عنوان یکی از مصادیق آن است و شاید به همین خاطر تمام کاربردهای آن در مورد گهواره ، با الف و لام تعریف همراه است[11] که الف و لام عهد ذهنی خواهد بود.

توجه نکردن مفسران به این نکته باعث خلط مبحث شده است که در بخش لغوی "مهاد" اشاره  شده است.

آنچه از کاربردهای قرآنی و روایی این کلمه و نظائر آن فهمیده می شود این است که زمین مانند بستری آماده شده برای استراحت،در اختیار انسان قرار گرفته است که از آن بهره برداری کند.چنان که قبلا روایتی از از امام حسن عسکری علیه السلام ،در معنای "فراش" که معنایی نزدیک به مهاد دارد،نیز بر این مطلب گواهی می دهد.نقل شد.