طرح پیامکی ختم قرآن کریم

أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً

19. بُعد هدایتی آیه

چنانچه قبلا عرض شد این مجموعه آیات در مقام اثبات قیامت می باشد. دقت در آيات نشان مى‏ دهد كه خداوند مى‏ خواهد بفرمايد:

 چرا آخرت را انكار مى‏ كنند؟ مگر نمى ‏بينند كه ما اين خلقت را به وجود آورده ‏ايم و آن را ادامه خواهيم داد. ادامه آن همان وجود و آمدن آخرت است. كار اين خلقت، وقتى كه به مرحله انقلاب آخرت رسيد، خلقت متوقف نخواهد شد، بلكه در دنباله آن شما فوج فوج خواهيد آمد و چنين و چنان خواهد شد و دنيا و آخرت هر دو يك خلقتند.[1]

علامه طباطبائی بر این مبناست که این آیات، در مقام اثبات تحقق قیامت است نه امکان آن:

«عالم محسوس با زمين و آسمانش و شب و روزش و انسان هايش كه نسلا بعد نسل مى ‏آيند و می ‏روند، و نظام جارى در سراپايش، و تدبير متقن و دقيقى كه در همه امورش جريان دارد، ممكن نيست صرفا به خاطر بازى و سرگرمى پديد آمده باشد، و هيچ هدف و غرضى در نظر پديد آورنده ‏اش نباشد، پس به طور مسلم و بديهى بايد در پى اين نظام متحول و متغير و گردنده، عالمى باشد كه نظام در آن ثابت و باقى باشد، و در آن عالم اثر صلاح و فساد اين عالم، ظهور پيدا كند، پس به طور يقين در اين ميان روزى وجود دارد كه در آن روز انسان صالح اثر صلاح خود را، و انسان فاسد اثر فساد خود را مى ‏بيند.

پس اين آيات در معناى آيه زير است كه مى‏ فرمايد:« وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ»[2] با اين بيان و اين استدلال ثابت مى‏ شود كه در اين ميان روزى هست كه انسان آن را ديدار خواهد كرد، و در آن روز به جزاى آنچه كرده چه خير و چه شر مى ‏رسد، پس مشركين نمى ‏توانند در آن اختلاف نموده، و يا شك كنند، و يا بعضى ديگرشان آن را بعيد بشمارند، و يا بعضى ديگرشان محال بدانند، و يا بعضى ديگرشان با علم به آن از در عناد و لجاج منكرش شوند، پس آمدن چنين روزى بديهى، و وقوعش ضرورى است، و جزاى در آن جاى شك نيست.

معناى جمله اين است كه مگر ما نبوديم كه زمين را براى شما قرارگاه كرديم، تا بتوانيد در آن قرار گيريد، و در آن تصرف كنيد. [3]