بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

قسمت اول

35. پیام های اخلاقی بسم الله

1.       قرآن جلوه ای از رحمت خداوند می باشد.

از آنجا كه غالباً گوينده در آغاز سخن به اهداف كلى برنامه خويش اشاره مى‏كند، مى‏توان گفت كه از اهداف انتخاب دو صفت رحمانيت و رحيميت خدا در آغاز قرآن، رساندن اين حقيقت است كه قرآن جلوه رحمت الهى براى بشر است.[1]

2.       خداوند برای رحمتش مانعی قرار نداده است و آنچه مانع وجود دارد از طرف خود مردم است.

خداوند در اولین آیه از کتاب خود خود، با دو قالب متفاوت اشاره به رحمت خود کرده است، بدون اینکه شرط و شروطی را مطرح کند و همین امر نشانگر این است که موانع رحمت از طرف بندگان است نه از طرف خداوند.[2]

3.       شروع کارها با نام خدا ادبی الهی می باشد.

از آنجایی که قرآن کتاب ادب است، وقتی خداوند کلامش را با بسم الله شروع می کند، این کار خودش آموزش ادب شروع در کارهاست.[3]

4.       همه موجودات از گستره رحمت الهی بهره مندند.

كلمه «رحمان» صيغه مبالغه است و دلالت بر شدت رحمت و گستردگى آن دارد[4] و نشانگر این است که همه موجودات از این خوان گسترده متنعم هستند.

5.       لزوم آغاز كردن كارها با نام خدا و گفتن «بسم اللّه ...»

از آنجا كه قرآن كتاب هدايت است و سخن خويش را با «بسم اللّه» آغاز كرده اين نكته را به مخاطبانش القا مى‏كند كه كارهاى خود را با «بسم اللّه» شروع كنند.[5]

6.       انجام کارها با نام خدا، مایه جلب رحمت اوست.

توصيه به انجام دادن كارها با نام خدا و تذكر به رحمانيت و رحيميت او به عنوان حكمت اين توصيه، گوياى اين است كه نام خدا در كارها، موجب جلب رحمت الهى و در نتيجه به كمال رسيدن آن كارهاست.[6]

7.       ذکر بسم الله باید ابتدا و انتهای کار را شامل شود.

این که فرمودند کارها را بسم الله شروع کنید ؛بدین منظور است که شروع و ختم کارها باید با نام خداو مورد تأیید و رضایت خدا باشد و گرنه صرف لقلقه زبان مراد نبوده است. 

[1] . تفسير راهنما، ج‏1، ص: 3. علامه طباطائی در آیه « وَ إِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُم» (یونس/21) مقصود از رحمت را قرآن می داند: «قرآنى كه آيتى است الهى و رحمتى است از او، كه اين رحمت را بعد از ضراء جهالت و تنگى عمومى معيشت و ذلت و تفرقه و دورى دلها از يكديگر، و حاكميت بغض و كينه در آنها به آنان چشانيد، تا از سراء علم و معرفت و فراخى زندگى و عزت و وحدت كلمه و صفا و صميميت برخوردارشان بسازد».(ترجمه الميزان، ج‏10، ص: 47)

[2] . نک: ترجمه الميزان، ج‏13، ص: 464

[3] . علامه طباطبائی در این باره می نویسد: « ادبى باشد تا بندگان خود را به آن ادب، مؤدب كند، و بياموزد تا در اعمال و افعال و گفتارهايش اين ادب را رعايت نموده، آن را با نام وى آغاز نموده، مارك وى را به آن بزند، تا عملش خدايى شده، صفات اعمال خدا را داشته باشد، و مقصود اصلى از آن اعمال، خدا و رضاى او باشد، و در نتيجه باطل و هالك و ناقص و ناتمام نماند، چون به نام خدايى آغاز شده كه هلاك و بطلان در او راه ندارد.».( ترجمه الميزان، ج‏1، ص: 25)

[4] . همان، ص: 2

[5] . همان.

[6] . همان، ص 3.